Вашиот брат заглави во долгови, а вие сте среќни поради тоа? Можеби зборот „среќа“ е силен, но несомнено ви дојде убаво да чуете дека човекот кој ве исмејуваше поради тоа што малку заработувате, дојде ред од вас да бара заем. А онаа пријателката чиј сопруг ја изненадува без повод? Епа, овој пат ја изненади со неверство, а вам ви дојде убаво на душичката поради тој факт. Зошто? Бидејќи во секоја прилика таа, неосновано, го оценуваше вашиот сопруг за најневнимателен. Бегајќи со чантата во рака, крадецот падна и си ја скрши раката. Небаре беше неизбежно, извикавте: „Е, арно ти е!“
Драги читатели, ова можеби се измислени приказни, но ќе се согласите дека сите некогаш сме се нашле во ситуација да се ситиме на туѓата мака. Да, тешко е да го признаеме тој факт и токму затоа постојат многу малку истражувања за овој феномен кој, инаку, е потполно човечен и природен.

Германците ваквата појава ја нарекуваат schadenfreude(„schaden“ што во превод значи – да наштети и „freude“што во превод значи – радост), со цел да го опишат задоволството поттикнато од туѓата мизерија. „Ваквото чувство со сигурност е колективно, се јавува во секоја култура и оттука произлегуваат сите различни зборови и фрази со кои народите се обиделе да го опишат,“ објаснува Tiffany Watt Smith, историчар и автор на Schadenfreude:The Joy Of Another’s Misfortune. Кај французите фразата гласи „joie maligne“ – ѓаволско задоволство предизвикано од страдањето на другите;во Јапонија, фразата во превод гласи: „туѓата несреќа е слатка како мед“. Како би гласела кај нас? Ситење на туѓата несреќа?

Сеедно е како ќе ја наречеме, она што е сигурно е дека ваквата емоција постои и истата извира од исто место – од потребата да се споредуваме едни со други. „Споредувањето е втемелено во нашата поствест,“ објаснува Watt Smith. Луѓето се споредувале уште од времето на племенското општество кога се натпреварувале за храна и засолниште. Па, оние што биле поуспешни во тоа, се издигнувале над другите. Во 2021 можеби не се натпреваруваме за храна, но и тоа како се натпреваруваме со низа материјални добра поради кои споредувањето е процес кој е постојано во игра. Колку и да е неважно што на некој тотален странец, што го следите на социјалните мрежи, му изгорело јадењето, вашиот мозок тоа го гледа како шанса за издигнување и поентирање.

СИТЕ СЕ СИТИМЕ
Ако се вратиме на примитивното доба, дури е добро што луѓето се споредувале едни со други, бидејќи на тој начин го задржувале оној порив да се издигнуваат над другите. Затоа и човештвото стасало толку далеку, зарем не? Но, кога денес не постои мотив за преживување со кој би го оправдале ситењето на туѓиот неуспех, станува малку чудно и општествено неприфатливо да признаеме дека имаме такви чувства. Истражувањата во кои им бил скениран мозокот на учесниците, потврдиле дека ова чувство не само што постои, туку луѓето го чувствувале и тогаш кога тврделе дека не го чувствуваат. Во студијата од 2009-та, истражувачите од Јапонија поттикнувале завист кај учесниците така што им кажувале дека нивните соседи го купиле авотомбилот од нивните соништа; потоа се обиделе да поттикнат ситење кај нив, кажувајќи им дека истите соседи го срозиле автомобилот во сообраќајка. „Колку поголемо задоволство чувствуваа поради нешто лошо, толку поголема активност забележувавме во делот од мозокот одговорен за награда,“ објаснува д-р Dean Mobbs,ко-автор на студијата. Што значи, кога колегата кој секогаш ве прекинува додека зборувате на состаноците, ќе добие отказ, се активира истата регија во мозокот како кога некој ќе ви купи ѓеврек за појадок.

Студијата исто така покажала дека колку повеќе завист почувствувале учесниците во однос на соседите кои се подновиле со Ферари, толку поголемо било задоволството кај нив кога чуле дека од Ферарито останало само една смачкана лименка. Но, ситењето на туѓата несреќа не е засилено само од чувството на завист. „Човекот се сити повеќе ако има нешто што кај другата индивидуа го гледа како закана,“ вели д-р Mobbs. „Тие закани се многу комплексни и луѓето најчесто не се свесни за нив. Во однос на примерот со соседот кој има нов автомобил, заканата се однесува на вашиот статус кој паѓа подолу или на вашите уверувања и систем на вредности.“

СЛАТКА ОДМАЗДА
„Си го заслужи тоа!“ – најчестата фраза која го прати чувството на ситење. Токму поради неа, студиите велат дека чувството на ситост е другар на правдата, слатка емоција која ќе ви остави горчлив вкус во устата. Но, штом сфатат дека некому се ситат, луѓето во истата секунда се чувствуваат засрамено и нечовечно.
„Доживувајте ја оваа емоција како знак за предупредување,“ вели клиничкиот психолог д-р Jessamy Hibbered. „Таа всушност е аларм за вашите несигурности. Признајте си го тоа за да заклучите што е она што му недостасува на вашиот живот и делувајте!“

Да се вратиме на примерот од погоре…задолжувањето на вашиот брат ве усреќи, бидејќи ви пружи утеха дека не сте сами, дека не сте единствени со финансиски проблеми меѓу луѓето што ги знаете. Но, бидете доволно мудри за да преземете нешто околу тоа, можеби да побарате нова работа или да се дообразовате.
„Ситењето на туѓата несреќа во суштина е само мисла,“ објаснува д-р Hibberd. „Луѓето помислуваат на сѐ и сешто во текот на денот. Затоа, многу поважно е што правите со мислите што ви поминуваат низ глава. На какви активности ве поттикнуваат – токму тоа ве дефинира како индивидуа.“

The post Зошто туѓиот неуспех има сладок вкус? appeared first on Аптеки PlusPharma.

ОГРАНИЧУВАЊАТА ЈА ХРАНАТ КРЕАТИВНОСТА

Неудобноста: Што имаат заедничко режисерот Стивен Спилберг, импресионистите и светски познатиот архитект Френк Гери?Потпирајќи се на минимум ресурси, тие создале ремек-дела. „Импресија, изгрејсонце“ на Клод Моне, никогаш немала да стане ремек-дело доколку тој не се ограничил да слика само со неколку бои и потези со четката. Филмот „Ајкула“ на Спилберг ги постави границите на модерната кинематографија, иако режисерот морал да импровизира за да го долови нападот на ајкулата (со помош на звучни ефекти), бидејќи неговата механичка ајкула се скршила во текот на снимањето. Френк Гери, пак, единствено не можел да дизајнира згради на бел лист хартија и слобода во изразот. Недостигот на ресурси носи неудобност. Но, честопати токму тоа е потребно за да изведете оригинални дела.

Доказ: Студијата на„Универзитетот на Амстердам“тестирала како ограничувањата влијаат на луѓето когнитивно. Истражувачите ги замолиле испитаниците да слушаат серии на зборови и бројки додека изведуваат комплицирани задачи. Резултатите? Ограничувањата го смениле начинот на кој размислуваат студентите. Нивниот дијапазон на размислување, од локален, преминал во глобален. Наместо кратковидно, тие почнале да ја гледаат поголемата слика.

Задача: Намерно поставувајте си ограничувања. Скратете го времето кое вообичаено го трошите за одредена задача, намалете го бројот на луѓето кои ги викате напомош или ограничете ги ресурсите, сведете ги на еден до два. Колку и да е непријатно, можеби токму тука се крие одговорот на брилијантната идеја што тлее во вас.

НЕУСПЕХОТ ПРИВЛЕКУВА ИНВЕНТИВНОСТ

Неудобноста: Повеќето од нас се израснати со идејата дека неуспехот е нешто што треба да го избегнуваат по секоја цена. Резултатот од ваквото уверување е култура со вкоренет страв од неуспех. Но, стравот од неуспех е најголемата стапица за успехот, бидејќи плашејќи се да не потфрлите, вие не напредувате.

Доказ: Компанијата за производство на автомобили, „Тојота“, успешно функционира водејќи се според неуспехот. Кога вработениот ќе забележи каков било недостаток, тој сигнализира и производството на лентата запира. Доколку проблемот не може да се реши за една минута, тогаш севкупното производство сопира сѐ додека не се реши проблемот. Ваквата константна проценка и за најмалите недостатоци е доказ дека ситните, но клучни, унапредувања го трасираат патот до совршенството.

Задача: Постојат два типа неуспех. Неуспех кој потекнува од мрзеливост и недоволно грижа, тој е оној лошиот тип; и неуспех кој доаѓа од ризикување во име на инвентивноста, тоа е оној што треба да се охрабрува. Со други зборови, во секундата кога нешто ќе тргне наопаку, застанете и анализирајте. Одново и одново запрашувајте се: зошто ова се случи? Што можеше да биде направено поинаку? Што треба да се преземе за да не се повтори? Тргнете ја вината од неуспехот, за да почнете на него да гледате како шанса да стигнете до заклучок на кој никој не се сетил.

КРИТИКАТА НОСИ ПОБЕДА

Неудобноста: Никој не милува да слуша што погрешил. Никој не сака да биде ставен во позиција некому да му ги посочува грешките. Ваквиот страв е стар колку и самото човештво, станува збор за длабок инстинкт кој нѐ штити од одвојување од групата. Но, фидбекот од вистинскиот извор е најбрзиот начин да го отклучите вистинскиот потенцијал што го носите.

Доказ: Концептот на суперелитни атлети, со години, eтема на истражување на универзитетот „Бангор“ од Велика Британија.Нивните откритија? Атлетите со најдобри резултати, се оние кои не добиваат само технички фидбек, но и емотивна поддршка од нивните тренери. Со други зборови, нивните тренери се однесуваат како да се некој вид на сурогат родители – мотивирајќи ги, охрабрувајќи ги и давајќи им критички осврт за секој нивни натпревар. На пример, денес, елитните тенисери покажуваат многу подобри резултати во однос на нивните колеги од пред 50 години. Зошто? Бидејќи на сцена настапија елитните тренери – индивидуалци чија работа е да нудат постојан фидбек и поддршка на тенисерот.

Задача: Побарајте си грижлив тренер – некој кој ве познава и ве разбира доволно за да знае што вистински можете, а што не (да го советувате интровертот да биде гласен, едноставно нема да успее). Резервирајте си време за редовни фидбек-сесии, не подолги од 30 минути. Побарајте искрена критика за 3 клучни работи и бидете конкретни.

ТРАУМАТА РАЃА ПОБЕДНИЦИ

Неудобноста: Порано или подоцна, секој од нас ќе се соочи со реална и неизбежна неудобност. Можеби ќе стане збор за разделба, загуба на близок, отказ што не го предвидовте. Ваквите искуства се трауматски и, на почеток, ќе верувате дека никогаш нема да ги преболите. Сигурно веќе сте чуле за пострауматски стрес, но дали сте сте чуле за пострауматски напредок?

Доказ: Џејмс Пенебакер, социјалниот психолог и академик од „Универзитетот на Тексас“,  ја истражувал траумата речиси цела своја кариера. Неговите откритија? Оние кои водат дневник за тоа како се чувствуваат по траума, ги намалуваат докторските посети, ја намалуваат анксиозноста и го подобруваат имунитетот. Всушност, студиите покажале дека речиси две третини од луѓето кои доживеале траума, доживеале и пострауматски напредок како бенефит од претрпениот стрес.

Задача: Дневникот проверено е најдобриот начин за да ги пребродите стравовите. Чекор по чекор анализирајте што тргна наопаку. Колку повеќе ја анализирате ситуацијата, толку повеќе ќе созревате, ќе ја прифаќате и ќе научите како да се носите со неа. Стартувајте со прашањето: „Како се случи сѐ?“ Потоа, нека следи:„Зошто се случи тоа?“ На крај, завршете со: „Што можам јас да сторам за да не се повтори?“

The post Кога успехот е сигурен? – Кога на патот до него има безброј пречки, еве зошто… appeared first on Аптеки PlusPharma.