Антибиотиците се супстанции кои можат да ги убијат бактериите (бактерицидно дејство) или да го спречат нивниот раст (бактериостатско дејство). Може да бидат од природно потекло, синтетички или полусинтетички добиени. Тие се добар избор за лекување на бактериски инфекции, но не делуваат на вируси и на габички. Антибиотиците се пуштени во употреба во раните 40-ти години од минатиот век. Во почетокот се користени само во болниците за лекување на силни и животозагрозувачки болести, како што се туберкулозата, воспаление на белите дробови и менингитис. Денес најмногу се употребуваат во примарната здравствена заштита, и тоа, во најголем дел кога не се потребни или неопходни: за благи инфекции, вирусни инфекции и превентивно. Тоа се состојби при кои воопшто не делуваат, а може да нанесат сериозни штети на организмот. Денес е скоро неможно да се најде човек кој никогаш не користел антибиотик. Нивната пречеста и прераширена употреба доведува до негативни последици за луѓето и целото општество, бидејќи доведува до слабеење на имунитетот и развој на отпорни видови на бактерии. Во овој момент, тоа е проблем од глобални (светски) размери во јавното здравство.

Како да се користат антибиотиците
Антибиотиците се добиваат во аптека САМО врз основа на рецепт препишан од лекар, што значи треба да се земаат само по препорака на лекар. Пропишаниот антибиотик не смеете да го делите со друг. Важно е антибиотикот да се зема доволно долго, а не да се прекине со негово земање во моментот кога ќе се почувствуваме подобро. Ако прерано го прекинеме антибиотикот, преостанатите бактерии продолжуваат да се размножуваат и можат да развијат отпорност на антибиотикот.

Антибиотиците се ефикасни во лекувањето на бактериските инфекции ако се земаат:

• во препорачана доза
• во еднакви временски интервали
• доволно долго

Отпорност на бактериите кон антибиотици
Антибиотиците ги убиваат повеќето бактерии, но сепак некои бактерии успеваат да развијат заштита и во тој случај антибиотиците престануваат да делуваат на нив. Колку почесто се земаат антибиотиците толку е поголема опасноста од развој на отпорност. Денес постојат бактерии кои се отпорни на повеќето познати антибиотици и инфекциите со такви бактерии го загрозуваат здравјето и животот. Главната причина за појавата на отпорност на бактериите е прекумерната и несовесна употреба на антибиотиците, нивното земање кога не се потребни, прекин на терапијата со антибиотици пред да биде завршено лекувањето, земање на несоодветни (помали) дози од потребните и непочитување на правилните временски интервали при земањето на терапијата.

Злоупотреба на антибиотици
Антибиотици најчесто се пропишуваат за инфекции на горните дишни патишта (како што се акутна кашлица, настинка, зеленикав секрет од носот, болки во грлото, бронхитис) и средното уво, наспроти доказите дека антибиотиците не делуваат во најголемиот број од овие случаи. Многу луѓе чуваат неискористени лекови за лекување на следната настинка или болки во грлото. Чување на неискористени антибиотици за лекување на следната болест може да изгледа како добра идеја, но само лекарот може да каже кога навистина има потреба од употреба на антибиотици, и ако има, кои се најдобри за болеста.

НЕСАКАНИ ПОЈАВИ ПРИ ЗЕМАЊЕТО НА АНТИБИОТИЦИ
Антибиотиците можат да предизвикаат алергиски реакции кај некои луѓе. Многу често несакано дејство на антибиотиците може да биде и појава на пролив или запек, мачнина и габични инфекции. Антибиотиците, особено оние со широк спектар на делување, ги уништуваат и добрите и лошите бактерии и на тој начин посредно го намалуваат имунитетот. Само цревата содржат околу 1,5 милиони добри бактерии без кои не би можеле да живееме. Кога ќе уништиме голем дел од нив со земањето на антибиотик, се отвора патот за размножување на патогените бактерии, што доведува до нарушувања во системот за варење на храната, главоболка, замор, несоница, болки во стомакот и слично. Земањето на поголем број антибиотици без контрола на здравствен работник нанесува големи штети на здравјето во целост.

Како можеме да го спречиме развојот на отпорни бактерии
Развојот на отпорни бактерии не можеме да го спречиме во потполност, но можеме да го забавиме со правилна употреба на антибиотици, што би значело само по препорака на лекар.

• Антибиотиците не се лекови за лекување на грип и настинка
• Антибиотикот не е лек за секоја болка во грлото
• Со антибиотик се лекуваат бактериски, а не вирусни инфекции
• Антибиотикот не е лек за намалување на телесната температура
• Нерационалната примена на антибиотиците ја намалува нивната делотворност
• Антибиотикот треба да се зема само по препорака на лекар и тоа во точно определено време и дозата треба да се испие цела
• Со неправилна употреба на антибиотикот создаваме отпорни бактерии
• Тоа се единствените лекови чија неразумна употреба влијае негативно не само на здравјето на лекуваниот пациент, туку делува на здравјето во глобална смисла

Што може секој од нас да направи
Пред да се решите да земате антибиотик, обидете се да се лекувате со некои природни методи на лекување што го зајакнуваат имунитетот и целото тело. Можете да се обидете со употреба на некои природни антиинфективни материи: прополис, ехинацеа, лук, ѓумбир, рен, мајчина душица и други. Силниот имунитет е важен за да се одбрани организмот од инфекции, а тој се зајакнува и одржува со здрава храна, физичка активност и здрав начин на живеење. Здравиот организам е способен да се избори против голем број на инфекции и без антибиотици, и со тоа да стане уште појак. Доколку е неопходно да земате антибиотик, тогаш:

• Земајте го само по препорака на лекар
• Не барајте од лекарот да ви пропише антибиотик „за секој случај“, и не ги купувајте на своја рака
• Терапијата со антибиотици секогаш спроведете ја до крај
• Не земајте туѓи антибиотици и не употребувајте ги антибиотиците што ви останале од некоја претходна терапија
• За време на антибиотската терапија и две недели по завршувањето може да биде корисно земањето на пробиотик (консултирајте го фармацевтот)

проф. д-р Бистра Ангеловска

Кога се преминува границата и зошто се злоупотребуваат лековите?
Злоупотребата на лекови и други супстанции кај одредени случаи е одраз на времето во кое живееме. Една од причините е лесната достапност на лековите во домовите. Лесната набавка на лекови без рецепт, за кои се претпоставува дека се безбедни, е уште една. Потенцијална опасност е и употребата на лекови на своја рака за самолекување или за инстант справување со проблемите преку употреба на одредени категории на лекови (антидепресиви, анксиолитици, седативи и сл). Ова води до нова можна опасност, а тоа е зависноста. Ако се земаат во преголеми дози или од погрешна причина, некои лекови дејствуваат исто како и наркотиците. 

Кои лекови се „најомилени“ за злоупотреба?
Во категоријата на лекови кои најчесто се злопотребуваат, односно се употребуваат на своја рака, спаѓаат: Аналгетици – Се препишуваат за ублажување болки. Прекумерната употреба може да доведе до развој на толеранција на аналгетикот и тој да не делува. Депресанти на ЦНС (централниот нервен систем) Едни од најчесто злоупотребуваните за самоиницијативно справување на симптоми на депресија, напнатост, несоница или за справување со стрес. Неретко се злоупотребуваат од страна на зависници од наркотици или од алкохол. Долготрајната злоупотреба носи ризик од развој на толеранција, зависност, како и предозираност која може да биде со фатален исход. Антибиотици – Сè уште се купуваат неконтролирано и за погрешна цел на лекување. Стероиди – Главно, се злоупотребуваат од младата популација за брзи резултати, особено во спортот, или за добивање мускулна маса. Лесно се достапни во фитнес-клубови, во вежбални и на Интернет. 

Како правилно да ги користиме лековите
Внимателно следете го внатрешното упатство.
Не менувајте ги дозите без консултација со лекар или фармацевт.
Не земајте го лекот на своја рака дури и оние што се ку- пуваат без рецепт.
Не дробете ги и не кршете ги лековите, освен ако не ви е така кажано.
Информирајте се какво дејство има лекот во комбина- ција со алкохол и со други лекови, сеедно дали се изда- ваат на рецепт или не.
Никогаш не употребувајте лекови кои му се препишани на некој друг, и исто така не им ги давајте вашите на други лица.

РИЗИЦИ
Секаква злоупотреба на која било категорија на лекови, носи свои ризици. Злоупотребата на опиоидни аналгетици, седативи и анксиолитици носи значаен ризик за развој на толеранција и зависност. Ризикот од предозирање со фатални последици е многу голем. Неконтролираната употреба на анаболички стероиди ги следат цела низа несакани ефекти, како метаболички, кардиоваскуларни, ендокрини, нарушувања на срцевиот ритам, нарушувања во однесувањето итн. Долготрајната употреба на лекови против болка и висока температура може да доведе и до кардиоваскуларни нарушувања, оштетувања на црниот дроб или до појава на чир во желудникот.