Кој е изложен на ризик и кои се предупредувачките знаци?
Канцерот на простата е еден од најчестите видови рак кај машката популација. Според податоците на Светската здравствена организација (СЗО), ова е втор најчесто дијагностициран канцер кај мажите во светот, со над 1,4 милиони нови случаи годишно. Во Македонија, исто така, тој претставува еден од водечките малигни заболувања кај мажите над 50-годишна возраст, со неколку стотици новооткриени случаи секоја година.
Сепак, охрабрувачки е податокот што стапката на преживување и успешноста на третманите се во постојан пораст благодарение на современата медицина. Доколку болеста се открие во рана фаза, веројатноста за целосно излекување е исклучително висока.
Во продолжение објаснуваме што е простатата, кои лица се изложени на најголем ризик и кои предупредувачки знаци не треба да се игнорираат.
Што е простатата?
Простатата е мала жлезда со големина на орев, сместена во карлицата, непосредно под мочниот меур и пред ректумот. Таа ја опкружува уретрата – цевката преку која урината се излачува од мочниот меур низ пенисот. Како дел од машкиот репродуктивен систем, нејзината главна функција е производство на течност која ја сочинува семената течност и овозможува исхрана и транспорт на сперматозоидите.
Кои се факторите на ризик?
Иако точните причини за појава на канцерот на простата сè уште не се целосно разјаснети, утврдени се неколку главни фактори кои го зголемуваат ризикот од развој на ова заболување:
Возраст: Ова е најзначајниот фактор на ризик. Веројатноста за појава на болеста значително се зголемува по 50-тата година од животот, а најголем број случаи се дијагностицираат кај мажи на возраст меѓу 65 и 79 години.
Етничка припадност: Истражувањата на глобално ниво покажуваат дека мажите од црната раса имаат значително поголем ризик за развој на канцер на простата (дури до 60 % повисок во споредба со белата раса), додека кај мажите со азиско потекло овој ризик е најмал. Причините за овие разлики сè уште се предмет на медицински истражувања.
Семејна историја (генетика): Доколку во семејството постои историја на ова заболување, ризикот е поголем. Ризикот е двојно поголем доколку имате роднина од прво колено (татко или брат) на кој му бил дијагностициран канцер на простата. Исто така, ризикот се зголемува доколку во семејството има случаи на рано дијагностициран канцер или присуство на рак на дојка и јајчници кај блиски женски роднини (поради поврзаност со одредени генетски мутации, како BRCA1 и BRCA2).
Зголемена телесна тежина (дебелина): Иако прекумерната тежина можеби директно не го предизвикува почетниот развој на болеста, студиите сугерираат дека дебелината е поврзана со поголем ризик од развој на поагресивни форми на канцер и повисока стапка на морталитет. Поради тоа, одржувањето здрава телесна тежина, избалансираната исхрана и редовната физичка активност се од клучно значење.
Кои се предупредувачките знаци?
Главните фактори на ризик (возраста, етничката припадност и генетиката) не можат да се променат. Меѓутоа, соодветната информираност овозможува навремено откривање. Важно е да се напомене дека некои форми на канцер на простата се со т.н. „низок ризик“ – растат исклучително бавно и можеби никогаш нема да предизвикаат сериозни проблеми или потреба од агресивен третман, туку само редовно следење. За поагресивните форми, пак, раната дијагноза е клучот за успешно излекување.
Рани предупредувачки знаци
Во раната фаза, канцерот на простата најчесто не покажува никакви симптоми. Ова се случува особено кога промените настануваат на надворешниот дел од жлездата. Сепак, доколку туморот расте во близина на уретрата, тој врши притисок врз неа и предизвикува промени во мокрењето:
- Често мокрење (особено во текот на ноќта);
- Изненадна и неодложна потреба за мокрење;
- Чувство на недоволно испразнет мочен меур;
- Слаб или прекинат млаз на урина;
- Напрегање или отежнато започнување на мокрењето;
- Појава на крв во урината или во семената течност.
Овие симптоми не секогаш подразбираат присуство на канцер. Со возраста, простатата природно се зголемува – состојба позната како бенигна хиперплазија (зголемување) на простатата, која не е канцерогена и не го загрозува животот. Симптомите може да бидат предизвикани и од воспалителни процеси, односно простатитис.
Симптоми во понапредна фаза
Доколку болеста се прошири надвор од самата жлезда, може да се јават следниве симптоми:
- Постојана болка во коските, колковите или во долниот дел од грбот;
- Болка во тестисите;
- Намален апетит и ненамерно губење на телесната тежина;
- Проблеми со постигнување и одржување ерекција (еректилна дисфункција).
Како се дијагностицира канцерот на простата?
Доколку постои сомнеж за проблеми со простатата, лекарот најчесто препорачува два основни прегледи:
Дигиторектален преглед (ДРП): Физички преглед при кој лекарот со палпација преку ректумот ја оценува големината, формата и цврстината на простатата.
PSA тест (Простата-стимулирачки антиген): Крвен тест со кој се мери нивото на протеинот што го произведуваат клетките на простатата.
Покаченото ниво на PSA може да укаже на канцер, но исто така може да биде последица и на инфекција, воспаление или бенигно зголемување. Поради оваа причина, PSA тестот не е апсолутно специфичен и може да даде лажно-позитивни или лажно-негативни резултати.
За сигурна и прецизна дијагноза, по спроведувањето на овие основни прегледи, најчесто се назначуваат дополнителни дијагностички процедури, како што се магнетна резонанца (MRI) и биопсија на простатата.
Важно!
Доколку забележите каков било од наведените симптоми или имате над 50 години (односно над 45 години доколку имате семејна историја), обратете се кај вашиот матичен лекар или специјалист уролог за превентивен преглед.