Kush është i rrezikuar dhe cilat janë shenjat paralajmëruese?

Kanceri i prostatës është një nga llojet më të zakonshme të kancerit te popullata mashkullore. Sipas të dhënave nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), ky është kanceri i dytë më i diagnostikuar te meshkujt në botë, me mbi 1.4 milion raste të reja në vit. Në Maqedoni, është gjithashtu një nga sëmundjet kryesore malinje te burrat mbi moshën 50 vjeç, me disa qindra raste të reja të diagnostikuara çdo vit.

Megjithatë, një lajm inkurajues është se shkalla e mbijetesës dhe suksesi i trajtimeve janë vazhdimisht në rritje falë mjekësisë moderne. Nëse sëmundja zbulohet në një fazë të hershme, probabiliteti për një shërim të plotë është jashtëzakonisht i lartë.

Në vazhdim shpjegojmë se çfarë është prostata, cilët persona janë më të rrezikuar dhe cilat shenja paralajmëruese nuk duhen injoruar.

Çfarë është prostata?

Prostata është një gjëndër e vogël, me madhësinë e një arre, e vendosur në legen, menjëherë poshtë fshikëzës së urinës dhe përpara rektumit. Ajo rrethon uretrën – kanalin përmes të cilit urina nxirret nga fshikëza përmes penisit. Si pjesë e sistemit riprodhues mashkullor, funksioni i saj kryesor është të prodhojë lëngun që përbën spermën dhe siguron ushqim dhe transport për spermatozoidet.

Cilët janë faktorët e rrezikut?

Edhe pse shkaqet e sakta të kancerit të prostatës nuk janë sqaruar ende plotësisht, janë identifikuar disa faktorë kryesorë që e rrisin rrezikun e zhvillimit të kësaj sëmundjeje:
Mosha: Ky është faktori më i rëndësishëm i rrezikut. Mundësia e zhvillimit të sëmundjes rritet ndjeshëm pas moshës 50 vjeç dhe shumica e rasteve diagnostikohen te burrat midis moshës 65 dhe 79 vjeç.

Përkatësia etnike: Studimet në nivel global tregojnë se burrat e racës së zezë kanë një rrezik dukshëm më të lartë për të zhvilluar kancer të prostatës (deri në 60% më të lartë krahasuar me burrat e racës së bardhë), ndërsa te burrat me prejardhje aziatike ky rrezik është më i ulët. Arsyet për këto dallime janë ende objekt i hulumtimeve mjekësore.

Historia familjare (gjenetika): Nëse ka një histori familjare të kësaj sëmundjeje, rreziku është më i lartë. Rreziku dyfishohet nëse keni një të afërm të shkallës së parë (baba ose vëlla) i cili është diagnostikuar me kancer të prostatës. Rreziku rritet gjithashtu nëse ka raste të kancerit në fazë të hershme në familje ose prania e kancerit të gjirit dhe vezoreve te të afërmit e ngushtë të gjinisë femërore (për shkak të lidhjes me disa mutacione gjenetike, të tilla si BRCA1 dhe BRCA2).

Rritja e peshës trupore (obeziteti): Edhe pse pesha e tepërt mund të mos e shkaktojë drejtpërdrejt zhvillimin fillestar të sëmundjes, studimet sugjerojnë se obeziteti lidhet me një rrezik më të lartë të zhvillimit të formave më agresive të kancerit dhe një shkallë më të lartë vdekshmërie. Prandaj, mbajtja e një peshe të shëndetshme trupore, një dietë e ekuilibruar dhe aktiviteti i rregullt fizik janë thelbësore.

Cilat janë shenjat paralajmëruese?

Faktorët kryesorë të rrezikut (mosha, përkatësia etnike dhe gjenetika) nuk mund të ndryshohen. Megjithatë, informimi i duhur mundëson zbulimin e hershëm. Është e rëndësishme të theksohet se disa forma të kancerit të prostatës janë me të ashtuquajturin “rrezik të ulët” – zhvillohen jashtëzakonisht ngadalë dhe mund të mos shkaktojnë kurrë probleme serioze ose të kërkojnë trajtim agresiv, por vetëm monitorim të rregullt. Megjithatë, për format më agresive, diagnoza e hershme është çelësi i trajtimit të suksesshëm.

Shenjat e hershme paralajmëruese

Në fazën e hershme, kanceri i prostatës zakonisht nuk shfaq asnjë simptomë. Kjo ndosh veçanërisht kur ndryshimet ndodhin në pjesën e jashtme të gjëndrës. Megjithatë, nëse tumori rritet pranë uretrës, ai ushtron presion mbi të dhe shkakton ndryshime në urinim:

• Urinim i shpeshtë (veçanërisht gjatë natës).
• Nevojë e papritur dhe urgjente për të urinuar.
• Ndjesi e zbrazjes jo të plotë të fshikëzës urinare.
• Rrjedhje e dobët ose e ndërprerë e urinës.
• Tendosje ose vështirësi në fillimin e urinimit.
• Prani e gjakut në urinë ose në lëngun seminal.

Këto simptoma nuk nënkuptojnë gjithmonë praninë e kancerit. Me kalimin e moshës, prostata zmadhohet natyrshëm – një gjendje e njohur si hiperplazi beninje e prostatës (zgjerim), e cila nuk është kanceroze dhe nuk e rrezikon jetën. Simptomat mund të shkaktohen edhe nga procese inflamatore, përkatësisht prostatiti.

Simptomat në fazë më të avancuar

Nëse sëmundja është përhapur përtej vetë gjëndrës, mund të shfaqen simptomat e mëposhtme:

• Dhimbje e vazhdueshme në kocka, ije ose në pjesën e poshtme të shpinës.
• Dhimbje në testikuj.
• Ulje e oreksit dhe humbje e pavullnetshme e peshës trupore.
• Probleme me arritjen dhe mbajtjen e ereksionit (mosfunksionim erektil).

Si diagnostikohet kanceri i prostatës?

Nëse ekziston dyshimi për probleme të prostatës, mjeku zakonisht rekomandon dy ekzaminime themelore:
Ekzaminimi digjital rektal (DRP): Një ekzaminim fizik në të cilin mjeku vlerëson madhësinë, formën dhe ngurtësinë e prostatës me anë të palpimit përmes rektumit.
Testi PSA (Antigjen stimulues i prostatës): Analizë gjaku që mat nivelin e proteinës ​​të prodhuar nga qelizat e prostatës.

Niveli i rritur i PSA mund të tregojë praninë e kancerit, por gjithashtu mund të jetë rezultat i infeksionit, inflamacionit ose zmadhimit beninj të prostatës. Për këtë arsye, testi PSA nuk është absolutisht specifik dhe mund të japë rezultate false-pozitive ose false-negative.

Për një diagnozë të besueshme dhe të saktë, pas kryerjes së këtyre ekzaminimeve bazë, zakonisht përshkruhen procedura shtesë diagnostikuese, si rezonanca magnetike (MRI) dhe biopsia e prostatës.

E rëndësishme!

Nëse vini re ndonjë nga simptomat e mësipërme ose jeni mbi 50 vjeç (ose mbi 45 vjeç nëse keni një histori familjare), kontaktoni mjekun tuaj të familjes ose një mjek specialist urolog për një kontroll parandalues.