Mëlçia e dhjamosur, e njohur edhe si steatozë hepatike, është një gjendje në të cilën depozitat yndyrore (kryesisht trigliceridet) grumbullohen në qelizat e mëlçisë. Kur yndyrat përbëjnë më shumë se 5% të peshës së mëlçisë, diagnostikohet steatoza. Në dekadat e fundit, kjo gjendje është rritur ndjeshëm dhe konsiderohet si një nga sëmundjet kronike më të shpeshta të mëlçisë në botë.

Në literaturën mjekësore përdoret termi sëmundja e mëlçisë së dhjamosur e lidhur me mosfunksionimin metabolik (MAFLD), i cili thekson lidhjen e ngushtë me sindromën metabolike, obezitetin, rezistencën ndaj insulinës dhe diabetin e tipit 2.

Si zhvillohet?

Mekanizmi bazë është çrregullimi i ekuilibrit midis marrjes, sintezës dhe zbërthimit të acideve yndyrore në hepatocite (qelizat e mëlçisë). Rezistenca ndaj insulinës luan një rol kyç: kur qelizat bëhen më pak të ndjeshme ndaj insulinës, rritet çlirimi i acideve yndyrore nga indi dhjamor dhe bëhet akumulimi i tyre në mëlçi.

Faktorët shtesë të rrezikut janë:

• obeziteti, veçanërisht ai abdominal
• diabeti i tipit 2
• trigliceridet e larta
• hipertensioni
• mënyra sedentare e jetesës
• predispozita gjenetike

Është e rëndësishme të theksohet se mëlçia yndyrore mund të shfaqet edhe te personat me peshë normale trupore, veçanërisht nëse ekziston mosfunksionim metabolik.

Simptomat – pse quhet sëmundje “e heshtur”?

Në shumicën e rasteve, gjendja është asimptomatike. Pacientët shpesh nuk kanë asnjë shqetësim dhe ndryshimet zbulohen rastësisht, gjatë testeve laboratorike rutinë ose ekografisë abdominale.

Kur shfaqen simptomat, ato janë jospecifike:

• një ndjenjë rëndese ose presioni nën harkun e djathtë të brinjëve
• lodhje e lehtë
• fryrje

Pikërisht për shkak të mungesës së simptomave të qarta, sëmundja mund të përparojë pa u vënë re.

Nga steatoza deri te cirroza

Steatoza e thjeshtë mund të përparojë në një formë inflamatore – steatohepatit, një gjendje që përfshin dëmtimin e hepatociteve dhe inflamacionin. Me kalimin e kohës, inflamacioni kronik mund të çojë në fibrozë (formimin e indit lidhor), kurse në rastet e avancuara, edhe në cirrozë të mëlçisë.

Cirroza paraqet një gjendje serioze, potencialisht kërcënuese për jetën dhe rrit ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të karcinomës hepatocelulare.

Si përcaktohet diagnoza?

Zakonisht treguesi i parë është rritja e vlerave të enzimave të mëlçisë (ALT, AST). Megjithatë, vlerat mund të jenë edhe normale, gjë që nuk e përjashton sëmundjen.
Ekzaminimi me ultratinguj është metoda më e zakonshme diagnostikuese. Në raste të caktuara, përdoren edhe metoda shtesë si elastografia ose rezonanca magnetike për të vlerësuar fibrozën.

Vlerësimi laboratorik i profilit të lipideve, glicemisë dhe HbA1c është i rëndësishëm për përcaktimin e çrregullimeve metabolike shoqëruese.

Terapia dhe parandalimi

Aktualisht, nuk ekziston një terapi specifike farmakologjike e miratuar ekskluzivisht për mëlçinë e dhjamosur. Baza e trajtimit është ndryshimi në stilin e jetesës.
Të dhënat shkencore tregojnë se zvogëlimi i peshës trupore me 7-10% mund të reduktojë ndjeshëm infiltrimin yndyror dhe inflamacionin. Rekomandohet:

• ushqyerje e balancuar me një konsumim të reduktuar të karbohidrateve të përpunuara dhe yndyrave të ngopura
• aktivitet fizik i rregullt (të paktën 150 minuta në javë aktivitet me intensitet të moderuar)
• kontroll i nivelit të sheqerit dhe lipideve
• kufizim i alkoolit

Zbulimi dhe ndërhyrja e hershme janë thelbësore, pasi në fazat fillestare gjendja është e kthyeshme.

Mëlçia e dhjamosur nuk është thjesht një depozitë “beninje” e yndyrës, por një sëmundje metabolike sistemike që mund të ketë pasoja serioze nëse nuk trajtohet në kohë. Duke pasur parasysh natyrën e saj të heshtur, kontrollet e rregullta parandaluese dhe ndërgjegjësimi për faktorët e rrezikut kanë rëndësi thelbësore.