Ushtrimi i mendjes sonë është po aq i rëndësishëm sa ushtrimi i trupit tonë nëse duam të marrim maksimumin nga jeta. Megjithëse truri ynë ndryshon natyrshëm me kalimin e moshës, rënia e aftësisë njohëse nuk duhet të jetë domosdoshmërisht pjesë e pashmangshme e plakjes.
Gjatë viteve, shkencëtarët shpesh kanë eksploruar qasjen “përdore ose do ta humbasësh”, e cila sugjeron që për ta mbajtur trurin tonë në formë të shkëlqyer, duhet ta ushtrojmë atë vazhdimisht. Hulumtimet tregojnë gjithashtu se njerëzit që angazhohen në më shumë aktivitete stimuluese mendore kanë aftësi më të mira të të menduarit kritik në jetën e mëvonshme.
Duke pasur parasysh këtë, po ju paraqesim 20 mënyra për t’ju ndihmuar ta mbani mendjen të kthjellët dhe të mprehtë.
1. Zgjidhni enigma ose luani lojëra për trurin
Enigma me figura, sudoku, fjalëkryqe, shah ose lojëra kujtese – ekziston një sfidë mendore për secilin. Zgjidhja e enigmave sjell një sërë përfitimesh mendore, duke përfshirë përmirësimin e kujtesës, rritjen e kapacitetit njohës dhe përmirësimin e aftësive vizualo-hapësinore (aftësitë e nevojshme për të perceptuar, analizuar dhe kuptuar informacionin vizual).
2. Përdorni dorën jo-dominuese për detyrat e përditshme
Përdorimi i dorës suaj jo dominuese (e majta nëse jeni djathtak dhe anasjelltas) e sfidon dhe e angazhon trurin tuaj në një mënyrë krejt të re. Provoni ta përdorni atë për të ngrënë ose shkruar – kjo do ta nxjerrë trurin tuaj nga autopiloti dhe do ta detyrojë atë të mendojë më thellë për lëvizjet. Megjithëse mund të jetë e lodhshme në fillim, është një shenjë pozitive që truri juaj po punon shumë duke krijuar shtigje të reja nervore.
3. Shtoni larmi në dietën tuaj
Është e lehtë të qëndrojmë në zonën tonë të rehatisë kur bëhet fjalë për ushqimin. Megjithatë, ndryshimi i menusë dhe provimi i shijeve të reja herë pas here është një kënaqësi e vërtetë për shqisat e shijes dhe e mban mendjen tuaj aktive ndërsa eksploroni dhe përgatitni një vakt të ri. Kur eksperimentojmë me ushqime të reja, mësojmë gjithashtu më shumë rreth vlerës së tyre ushqyese, gjë që na ndihmon të bëjmë zgjedhje më të shëndetshme.
4. Ndryshoni rutinën tuaj të përditshme
Truri ynë punon vazhdimisht, por bën shumë më pak përpjekje kur thjesht i përsërisim të njëjtat aktivitete ditë pas dite. Prandaj, është e dobishme të ndryshoni rutinën tuaj herë pas here. Për shembull, nëse zakonisht ecni ose vraponi në të njëjtën rrugë, herën tjetër ndryshoni rrugën. Ose shtoni një aktivitet të ri, si për shembull 10 minuta meditim në mëngjes. Ndryshime të tilla e nxjerrin mendjen nga rutina dhe e riaktivizojnë atë në më shumë zona.
5. Mësoni të thurni
Përveç përfitimeve fizike të thurjes, siç është ulja e rrezikut të artritit dhe tendinitit, ka edhe përfitime të shumta mendore. Kur thurni, e përdorni të gjithë trurin: lobin frontal (për planifikim dhe vëmendje), lobin okupital (për informacion vizual), lobin parietal (për orientim hapësinor), lobin temporal (për kujtesë dhe kuptim) dhe trurin e vogël (për koordinimin e lëvizjeve). Ky angazhim i lartë mendor ndihmon në ruajtjen e vitalitetit të trurit.
6. Sfidoni veten të lexoni në një mënyrë ndryshe
Nëse zakonisht lexoni në heshtje, provoni të lexoni me zë të lartë ose të dëgjoni një libër audio (audiolibër). Leximi në një mënyrë të re e stimulon trurin tuaj të përdorë rrjete të ndryshme nervore. Gjithashtu mund të provoni të lexoni zhanre të ndryshme ose të anëtarësoheni në një klub leximi, ku do të ekspozoheni ndaj opinioneve dhe interpretimeve të ndryshme.
7. Ndiqni kurse për ushtrime
Ushtrime të ngadalta dhe të kontrolluara: Kurset me intensitet të ulët si joga dhe tai chi na mundësojnë të largohemi nga rrëmuja e përditshme dhe të angazhojmë në mënyrë aktive mendjen dhe trupin tonë përmes lëvizjeve të sakta dhe të kontrolluara. Përqendrimi në frymëmarrje dhe ekuilibër i jep mendjes një stërvitje të shkëlqyer.
Aktivitete më të shpejta me koordinim: Aktivitetet më dinamike si vallëzimi ose stërvitja e boksit përmirësojnë kujtesën dhe shpejtësinë e përpunimit të informacionit. Kur ndiqni një koreografi me ritëm të shpejtë, truri juaj duhet të reagojë me shpejtësi, duke forcuar komunikimin neuromuskular.
8. Bëni llogaritjet në letër ose në mendje
Shumica prej nesh, përdorim menjëherë kalkulatorin, pa u menduar. Por, për ta mbajtur mendjen të mprehtë, herë pas here zëvendësoni kalkulatorin me stilolaps dhe letër ose bëni llogaritjet matematikore me mend. Është e mahnitshme se sa shpejt mund të rikthehen aftësitë matematikore me pak praktikë.
9. Luani lojëra me letra
Çdo lojë me letra kërkon që ju të merrni vendime të shpejta bazuar në situatën aktuale. Loja me letra është shumë e mirë për zhvillimin e aftësive të zgjidhjes së problemeve, të menduarit taktik dhe përmirësimin e kujtesës afatshkurtër dhe afatgjatë.
10. Mësoni një gjuhë të re
Mësimi i një gjuhe të re në çdo fazë të jetës përmirëson ndjeshëm funksionet e trurit. Arsyeja kryesore për këtë është se truri bën përpjekje shtesë për të mësuar të kalojë midis dy sistemeve të ndryshme gjuhësore. Përveç kësaj, të mësuarit e një gjuhe hap mundësi të reja për udhëtime dhe pasurim kulturor.
11. Praktikoni praninë e ndërgjegjshme
Shumë njerëz nuk e lidhin meditimin dhe praninë e ndërgjegjshme me mprehtësinë mendore, sepse kjo përfshin qetësimin e mendjes. Megjithatë, thelbi qëndron te përqendrimi dhe trajnimi i vëmendjes. Aftësia për të filtruar mendimet dytësore dhe për t’u përqendruar vetëm në momentin e tanishëm është një aftësi që kërkon angazhim serioz mendor dhe mpreh shqisat.
12. Ndërtoni lidhje të larmishme shoqërore
Kur kalojmë kohë me njerëz që kanë prejardhje, profesione ose pikëpamje jetësore të ndryshme nga tonat, ne e ekspozojmë trurin ndaj ideve dhe perspektivave të reja. Ndërveprimi shoqëror me profile të ndryshme njerëzish nxit zhvillimin mendor dhe na çon drejt të menduarit më të thellë.
13. Mbështetuni më pak te teknologjia
Teknologjia na e ka bërë jetën më të lehtë, por kur ajo bën gjithçka në vendin tonë, truri ynë merr një rol pasiv. Për shembull, nëse përdorim navigimin GPS për çdo udhëtim, rrallë e mësojmë rrugën përmendësh. Mundohuni që herë pas here të përdorni një hartë letre, ta mbani mend rrugën ose të mësoni përmendësh disa numra të rëndësishëm telefoni.
14. Mësoni të pikturoni ose vizatoni
Shprehja artistike forcon rrugët nervore përgjegjëse për përqendrimin, vëmendjen dhe kujtesën. Piktura dhe vizatimi nuk kërkojnë talent të lindur të përsosur – arti është çështje interpretimi dhe praktike personale, gjë që e bën këtë proces jashtëzakonisht çlirues për mendjen.
15. Hani me shkopinj
Përdorimi i shkopinjve kërkon durim, saktësi dhe koordinim të hollë fizik. Ky aktivitet e detyron trurin të përvetësojë një aftësi të re motorike, ndërsa njëkohësisht ju nxit të hani më ngadalë dhe më me vetëdije, duke ju bërë të shijoni më thellë aromën dhe shijen e ushqimit.
16. Shikoni filma dhe emocione që nxisin të menduarit
Në vend që të shikoni televizor në mënyrë pasive, zgjidhni filma dokumentarë, vepra të bazuara në ngjarje të vërteta historike ose kinematografi që trajton tema të thella sociale dhe filozofike. Përmbajtja e tillë zgjeron vetëdijen tuaj kulturore dhe stimulon të menduarit kritik.
17. Mësoni të luani një instrument muzikor
Të mësuarit për të luajtur një instrument është një nga ushtrimet më komplekse dhe më të pasura për trurin, pasi aktivizon njëkohësisht dëgjimin, shikimin dhe aftësitë motorike. Muzika merr një kuptim krejtësisht të ri, ndërsa truri ndërton lidhje nervore të reja dhe të qëndrueshme.
18. Luani videolojëra
Videolojërat rekomandohen gjithnjë e më shumë edhe në moshat e mëvonshme. Hulumtimet tregojnë se lojërat e përzgjedhura siç duhet, i bëjnë zonat e trurit përgjegjëse për vëmendjen, shpejtësinë e reagimit dhe aftësitë vizuale-hapësinore më efikase.
19. Ndiqni ngjarjet botërore
Bota vazhdimisht ndryshon. Ruajtja e kuriozitetit rreth ngjarjeve globale, historisë, shkencës ose kulturës së popujve të tjerë e mban mendjen të hapur dhe aktive. Megjithatë, është e rëndësishme të kufizoni konsumin e lajmeve për të ruajtur qetësinë tuaj mendore.
20. Vendosni qëllime dhe punoni për realizimin e tyre
Pasi të përvetësojmë një aftësi, truri ynë hyn në një zonë rehatie dhe bën më pak përpjekje. Prandaj, vendosja e qëllimeve të reja dhe të mësuarit e aftësive në të cilat gjithmonë ka hapësirë për përparim (si piktura ose muzika) është mënyra më e mirë për ta mbajtur mendjen tuaj në zhvillim të vazhdueshëm.